ก่อนอื่นเรามาดูกันก่อนว่าใครที่กฎหมายให้อำนาจในการฟ้องคดีอาญาต่อศาลได้บ้าง ผู้ที่มีอำนาจดังกล่าวได้แก่ 1 พนักงานอัยการ 2 ผู้เสียหาย กฎหมายให้อำนาจกับบุคคลสองกลุ่มนี้เท่านั้นที่มีอำนาจฟ้องคดีอาญาต่อศาลได้ ถ้าในกรณีที่ผู้เสียหายฟ้องเอง ต่อมาภายหลังยื่นฟ้องแล้วตายลง บุคคลที่มีสิทธิจะดำเนินคดีต่อไปได้ได้แก่ บุพการีตามกฎหมายและตามความเป็นจริง ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาตามกฎหมายครับ แต่ถ้าคดีนั้นพนักงานอัยการเป็นผู้ยื่นฟ้องแม้ว่าผู้เสียหายจะตายลงคดีก็ยังสามารถดำเนินการต่อไปได้โดยพนักงานอัยการครับ

การที่เราไปแจ้งความร้องทุกข์กับตำรวจนั้นจะเป็นการขอให้ภาครัฐดำเนินการแทนผู้เสียหาย เจ้าพนักงานตำรวจเมื่อได้รับการแจ้งความร้องทุกข์จากผู้เสียหายแล้วก็จะทำการสืบสวนสอบสวนเพื่อหาความจริงทั้งความผิดและความบริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหา เมื่อได้ความจริงแล้วก็จะทำการสรุปสำนวนพร้อมกับทำความเห็นว่าควรสั่งฟ้องหรือไม่ฟ้องเท่านั้นแล้วส่งต่อไปที่อัยการครับ เมื่ออัยการได้รับสำนวนและความเห็นแล้วก็จะเป็นอำนาจของท่านอัยการในการสั่งไม่ฟ้องหรือสั่งฟ้องและนำคดีขึ้นสู่ศาลต่อไป จะเห็นได้ว่าพนักงานอัยการก็คือบุคคลกลุ่มที่ 1 ที่กล่าวไว้ข้างต้นนั่นเอง

ในส่วนของบุคคลกลุ่มที่ 2 นั้นหากมองว่าการดำเนินการวิธีแรกมันนานไป หรือติดปัญหาหลายอย่าง แจ้งความแล้วคดีไม่คืบหน้า ตำรวจไม่รับแจ้งความ ไล่ไปหาหลักฐานเองบ้าง ทำให้ผู้เสียหายนั้นอยากฟ้องคดีอาญาด้วยตนเอง กฎหมายไทยเปิดโอกาสให้สามารถกระทำได้ครับ ผู้เสียหายสามารถตั้งทนายหรือไม่ตั้งก็แล้วแต่ ยื่นฟ้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจในการพิจารณาเพื่อดำเนินคดีอาญากับผู้กระทำความผิดเองได้ครับ ในกรณีการดำเนินการฟ้องร้องคดีอาญาด้วยตนเองนั้นจะต้องไม่ใช่ความผิดที่รัฐเท่านั้นเป็นผู้เสียหายครับ ความผิดที่รัฐเท่านั้นที่เป็นผู้เสียหายเช่น ความผิดตาม พรบ จราจรทางบกเป็นต้น

คดีอาญามีกี่ประเภท?

คดีอาญานั้นจะมี 2 ประเภทด้วยกันครับ ได้แก่

1 ความผิดต่อส่วนตัว เป็นความผิดที่กฎหมายกำหนดไว้ว่าผู้เสียหายสามารถตกลงเจรจาเพื่อยอมความกันได้ เมื่อยอมความกันแล้วคดีอาญาก็จะเป็นอันระงับไปและไม่สามารถนำมาฟ้องคดีอาญาได้ใหม่ครับ และ

2 ความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินครับ คือความผิดที่กฎหมายไม่ได้กำหนดให้ผู้เสียหายสามารถตกลงยอมความกันได้ ทำให้แม้ว่าผู้เสียหายจะให้อภัยกับผู้กระทำความผิดแล้วคดีก็ยังคงต้องเดินหน้าต่อไปจนกว่าจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดครับ การตกลงยอมความกันจะเป็นเพียงแค่ใช้ประกอบการพิจารณาของศาลท่านในการลงโทษเท่านั้นครับ

การที่พนักงานอัยการทำการฟ้องคดีอาญา หากเป็นคดีความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินไม่จำเป็นต้องเป็นผู้เสียหายไปแจ้งความร้องทุกข์กับเจ้าพนักงานตำรวจครับ เป็นใครไปแจ้งความกับตำรวจก็ได้ เมื่อตำรวจได้รับทราบถึงการกระทำความผิดแล้วท่านก็มีอำนาจดำเนินคดีต่อไปได้เองครับ จะแตกต่างจากกรณีความผิดต่อส่วนครับ เพราะความผิดต่อส่วนตัวนั้นต้องเป็นผู้เสียหายเท่านั้นที่จะสามารถแจ้งความร้องทุกข์กับพนักงานตำรวจ เจ้าหน้าที่ตำรวจจึงจะดำเนินคดีต่อไปได้ครับ ถ้าไม่ใช่ผู้เสียหายไปแจ้งความในความผิดต่อส่วนตัวและเกิดการฟ้องร้องคดีอาญาต่อศาลเกิดขึ้น จะถูกยกฟ้องทันทีครับเพราะไม่มีอำนาจตามกฎหมายเนื่องจากกฎหมายกำหนดเอาไว้ว่าในคดีความผิดต่อส่วนตัวนั้น ห้ามไม่ให้พนักงานสอบสวนทำการสอบสวนถ้าผู้เสียหายจากการกระทำความผิดยังไม่ได้ร้องทุกข์ครับ ผลก็คือเมื่อไม่มีการสอบสวน กฎหมายไม่ให้อำนาจพนักงานอัยการยื่นฟ้องครับ

ในการที่ผู้เสียหายจะยื่นฟ้องคดีอาญาด้วยตนเองนั้นสามารถกระทำได้ทั้งความผิดต่อส่วนตัวและความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินครับ จะทำไม่ได้เฉพาะความผิดที่รัฐเท่านั้นเป็นผู้เสียหายดังได้กล่าวไปแล้วครับ ซึ่งการดำเนินคดีอาญาด้วยตนเอง การรวบรวมพยานหลักฐานรวมถึงการดำเนินกระบวนการพิจารณาคดีในศาลย่อมจะมีค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นตามมาครับ เช่นการจ้างทนาย ค่าใช้จ่ายในการรวบรวมพยานหลักฐาน รวมถึงค่าธรรมเนียมต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในระหว่างการดำเนินคดีอาญาครับ

เมื่อการเป็นผู้เสียหายมีส่วนสำคัญมากในการเริ่มคดี

แล้วถ้าผู้เสียหายมีคนเดียวแต่เกิดเหตุอะไรบางอย่างไม่สามารถทำเองได้ใครสามารถทำแทนผู้เสียหายได้บ้าง?

ตรงนี้ขึ้นอยู่กับว่าผู้เสียหายนั้นเป็นใครครับขอแบ่งเป็นดังนี้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 5)

1 ถ้าผู้เสียหายเป็นผู้เยาว์(ในกฎหมายอาญาผู้เยาว์คืออายุไม่เกิน 18 ปีครับ)หรือผู้ไร้ความสามารถ บุคคลที่จะดำเนินคดีแทนได้แก่ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลครับ

2 ผู้เสียหายที่ถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถดำเนินการเองได้ บุคคลที่มีสิทธิดำเนินคดีแทนผู้เสียหายได้แก่ ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยา(ต้องสมรสโดยชอบด้วยกฎหมายด้วยนะครับ) บุคคลเหล่านี้สามารถดำเนินการแทนผู้เสียหายได้ ซึ่งกรณีผู้สืบสันดานนั้นเฉพาะสายตรงลงไปเท่านั้นครับที่มีสิทธิ ได้แก่ ลูก หลาน เหลน ลื่อ ครับ เช่นเดียวกันกับผู้บุพการีก็ต้องสายตรงขึ้นไปได้แก่ พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย ครับ สามีภริยาต้องจดทะเบียนสมรสโดยชอบด้วยกฎหมายด้วยครับ

3 ในกรณีนิติบุคคลเป็นผู้เสียหาย ผู้ที่ดำเนินคดีแทนได้แก่ผู้จัดการหรือผู้แทนอื่นๆของนิติบุคคลครับ

นอกจากนี้ในกรณีที่ผู้เสียหายเป็นผู้เยาว์ที่ไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือบุคคบวิกลจริตหรือคนไร้ความสามารถที่ไม่มีผู้อนุบาล หรือผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลนั้นไม่สามารถทำการดำเนินคดีแทนได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด รวมทั้งอาจมีผลประโยชน์ขัดกันกับผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถนั้น ๆ แล้ว กฎหมายก็เปิดโอกาสให้ญาติของผู้เยาว์หรือบุคคลไร้ความสามารถ หรือผู้ที่มีผลประโยชน์เกี่ยวข้องสามารถร้องขอต่อศาลให้ตั้งเขาเป็นผู้แทนเฉพาะคดีดำเนินคดีอาญาได้ครับ

บุคคลดังกล่าวเหล่านี้สามารถดำเนินการแทนผู้เสียหายได้โดยที่ไม่ต้องทำการมอบอำนาจครับ ซึ่งบุคคลดังกล่าวนี้สามารถที่จะทำการร้องทุกข์ เป็นโจทก์ฟ้องคดีอาญา เข้าร่วมเป็นโจทก์กับพนักงานอัยการ เป็นโจทก์ฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ถอนฟ้องคดีอาญา หรือคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา รวมทั้งสามารถยอมความในคดีความผิดต่อส่วนตัวได้แทนผู้เสียหายกระทำการด้วยตนเองครับ

ถ้าผู้เสียหายตายแต่ไม่มี ผู้บุพการี ผู้สืบสันดานและยังไม่ได้แต่งงานจะทำอย่างไรล่ะ?

ญาติสนิทมิตรสหายหรือบุคคลทั่วไปที่ไม่ใช่ญาติสามารถทำการกล่าวโทษให้ตำรวจดำเนินการได้ครับ แต่จะไปฟ้องร้องดำเนินคดีเองไม่ได้ เพราะกฎหมายไม่ได้ให้อำนาจไว้ครับ

กฎหมายที่เกียวข้อง

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

มาตรา ๒  ในประมวลกฎหมายนี้

(๔) “ผู้เสียหาย” หมายความถึงบุคคลผู้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำผิดฐานใดฐานหนึ่ง รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนได้ ดังบัญญัติไว้ในมาตรา ๔, ๕ และ ๖

มาตรา ๔  ในคดีอาญาซึ่งผู้เสียหายเป็นหญิงมีสามี หญิงนั้นมีสิทธิฟ้องคดีได้เองโดยมิต้องได้รับอนุญาตของสามีก่อน

ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๕ (๒) สามีมีสิทธิฟ้องคดีอาญาแทนภริยาได้ ต่อเมื่อได้รับอนุญาตโดยชัดแจ้งจากภริยา

มาตรา ๕  บุคคลเหล่านี้จัดการแทนผู้เสียหายได้

(๑) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล เฉพาะแต่ในความผิดซึ่งได้กระทำต่อผู้เยาว์ หรือผู้ไร้ความสามารถซึ่งอยู่ในความดูแล

(๒) ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาเฉพาะแต่ในความผิดอาญา ซึ่งผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจะจัดการเองได้

(๓) ผู้จัดการหรือผู้แทนอื่น ๆ ของนิติบุคคล เฉพาะความผิดซึ่งกระทำลงแก่นิติบุคคลนั้น

มาตรา ๖  ในคดีอาญาซึ่งผู้เสียหายเป็นผู้เยาว์ไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือเป็นผู้วิกลจริตหรือคนไร้ความสามารถไม่มีผู้อนุบาล หรือซึ่งผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลไม่สามารถจะทำการตามหน้าที่โดยเหตุหนึ่งเหตุใด รวมทั้งมีผลประโยชน์ขัดกันกับผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถนั้น ๆ ญาติของผู้นั้น หรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องอาจร้องต่อศาลขอให้ตั้งเขาเป็นผู้แทนเฉพาะคดีได้

เมื่อได้ไต่สวนแล้วให้ศาลตั้งผู้ร้องหรือบุคคลอื่น ซึ่งยินยอมตามที่เห็นสมควรเป็นผู้แทนเฉพาะคดี เมื่อไม่มีบุคคลใดเป็นผู้แทนให้ศาลตั้งพนักงานฝ่ายปกครองเป็นผู้แทน

ห้ามมิให้เรียกค่าธรรมเนียมในเรื่องขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดี

มาตรา ๒๒  เมื่อความผิดเกิดขึ้น อ้างหรือเชื่อว่าได้เกิดขึ้นในเขตอำนาจของศาลใด ให้ชำระที่ศาลนั้น แต่ถ้า

(๑) เมื่อจำเลยมีที่อยู่ หรือถูกจับในท้องที่หนึ่งหรือเมื่อเจ้าพนักงานทำการสอบสวนในท้องที่หนึ่งนอกเขตของศาลดังกล่าวแล้ว จะชำระที่ศาลซึ่งท้องที่นั้น ๆ อยู่ในเขตอำนาจก็ได้

(๒) เมื่อความผิดเกิดขึ้นนอกราชอาณาจักรไทยให้ชำระคดีนั้นที่ศาลอาญา ถ้าการสอบสวนได้กระทำลงในท้องที่หนึ่งซึ่งอยู่ในเขตของศาลใด ให้ชำระที่ศาลนั้นได้ด้วย

มาตรา ๒๘  บุคคลเหล่านี้มีอำนาจฟ้องคดีอาญาต่อศาล

(๑) พนักงานอัยการ

(๒) ผู้เสียหาย

มาตรา ๒๙  เมื่อผู้เสียหายได้ยื่นฟ้องแล้วตายลง ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาจะดำเนินคดีต่างผู้ตายต่อไปก็ได้

ถ้าผู้เสียหายที่ตายนั้นเป็นผู้เยาว์ ผู้วิกลจริต หรือผู้ไร้ความสามารถ ซึ่งผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้อนุบาลหรือผู้แทนเฉพาะคดีได้ยื่นฟ้องแทนไว้แล้ว ผู้ฟ้องแทนนั้นจะว่าคดีต่อไปก็ได้

เป็นปัญหาที่ทั้งเคยเจอกับตัวเองตั้งแต่ก่อนเรียนกฎหมาย จนจบกฎหมายและทำงานเป็นทนายก็ยังเป็นเรื่องอันดับต้น ๆ ของคดีอาญาที่ลูกความมักโอดครวญให้ฟังเป็นประจำ บางครั้งก็มักจะถามว่าทำไมแจ้งความไปแล้วตำรวจไม่เห็นทำอะไรเลย เพราะอะไรถึงเป็นเช่นนั้น

การแจ้งความคืออะไร?

ก่อนอื่นเรามารู้จักความหมายของการแจ้งความในความเข้าใจเราก่อนว่าคืออะไร การแจ้งความคำนี้ไม่มีกำหนดไว้ในกฎหมายครับ แต่ตามความเข้าใจของคนทั่วไปในทางกฎหมายคือ “คำร้องทุกข์” เป็นการที่ผู้เสียหายได้แจ้งต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีการกระทำความผิดเกิดขึ้น และการกระทำความผิดนั้นได้ทำให้เกิดความเสียหายแก่ผู้เสียหาย ซึ่งผู้เสียหายไม่จำเป็นที่จะต้องรู้ตัวผู้ที่กระทำความผิดนั้น โดยการกล่าวหาหรือแจ้งความต่อเจ้าหน้าที่นี้ ผู้เสียหายที่เป็นผู้แจ้งมีเจตนาที่จะให้ผู้ที่กระทำความผิดได้รับโทษ ต่อไปขอเรียกรวมกันว่าแจ้งความร้องทุกข์เพื่อให้ง่ายต่อความเข้าใจครับ

ผลของการแจ้งความร้องทุกข์

เมื่อเราทำการแจ้งคำร้องทุกข์ต่อเจ้าหน้าที่แล้ว เจ้าหน้าที่ก็จะมีหน้าที่ทำการสืบสวนและสอบสวนเพื่อแสวงหาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานให้ทราบว่าผู้ใดกระทำความผิด กระทำความผิดโดยวิธีใด จากนั้นก็จะทำการรวบรวมพยานหลักฐานและดำเนินการทั้งหลายในการนำตัวผู้กระทำความผิดนั้นมาลงโทษ ซึ่งเมื่อกฎหมายกำหนดไว้ให้เป็นหน้าที่แล้ว ถ้าเจ้าหน้าที่ไม่ทำก็เท่ากับเป็นการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่นั่นเอง ด้วยเหตุนี้เมื่อเราทำการร้องทุกข์อย่างถูกต้องต่อเจ้าหน้าที่ เจ้าหน้าที่ทุกคนจะดำเนินการสืบสวนสอบสวนทุกกรณีและทุกครั้งครับ แต่ถ้าไม่มีการแจ้งความแล้วตำรวจก็อาจจะไม่ดำเนินการสืบสวนสอบสวนเพื่อหาตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษก็ได้แต่เฉพาะกรณีที่เป็นความผิดต่อส่วนตัวครับ ในกรณีความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินตำรวจไม่จำเป็นต้องรอให้ผู้เสียหายมาแจ้งความร้องทุกข์ตำรวจก็สามารถสืบสวนสอบสวนคดีได้เองครับ เพราะการกระทำความผิดประเภทนี้เป็นการกระทำความเสียหายต่อสังคม และทำลายความสงบสุขของส่วนรวมซึ่งรัฐมีหน้าที่ที่ต้องปกปักษ์รักษา การกระทำความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินนั้นทำให้รัฐเป็นผู้เสียหาย รัฐจึงสามารถดำเนินคดีในความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินนั้นได้เอง

ตำรวจไม่รับแจ้งความได้หรือไม่?

มีความเป็นไปได้หลายกรณีด้วยกันที่ทำให้ตำรวจปฏิเสธหรือไม่รับแจ้งความครับ

กรณีแรกคือ เราไม่ใช่ผู้เสียหาย

ดังได้กล่าวไปเบื้องต้น ความผิดทางอาญามีสองประเภทคือ ความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดิน กับความผิดต่อส่วนตัว ซึ่งความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดินนั้นรัฐเป็นผู้เสียหายรัฐจึงดำเนินการได้เองโดยที่เราไม่จำเป็นต้องแจ้งความ ส่วนความผิดต่อส่วนตัว อันได้แก่ความผิดทั้งหลายที่กฎหมายกำหนดไว้ว่าเป็นความผิดอันยอมความได้ เช่น ยักยอก ฉ้อโกง หมิ่นประมาท บุกรุก ทำให้เสียทรัพย์ ซึ่งความผิดต่อส่วนตัวนี้จะมีอายุความ 3 เดือนนับแต่วันที่เรารู้ว่ามีการกระทำความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดครับ แต่อย่างไรก็ดีการแจ้งความหรือร้องทุกข์นั้นเราไม่จำเป็นที่จะต้องรู้ตัวผู้กระทำความผิด เราก็สามารถที่จะแจ้งความร้องทุกข์ได้ เพราะการนำตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษเป็นหน้าที่ของตำรวจครับ

แต่ว่ากฎหมายได้กำหนดไว้ว่าถ้าเป็นความผิดต่อสวนตัว เจ้าหน้าที่จะสามารถดำเนินการสอบสวนได้ต่อเมื่อมีการแจ้งความหรือร้องทุกข์โดยชอบเสียก่อน ซึ่งตามความหมายของคำร้องทุกข์ที่กล่าวไว้ข้างต้น ผู้ที่สามารถแจ้งได้ต้องเป็นผู้เสียหายเท่านั้น บุคคลอื่นหากไม่ใช่ผู้ที่เสียหายจากการกระทำความผิด กฎหมายไม่อนุญาตให้ร้องทุกข์ต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจครับ นี่จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ตำรวจ จำเป็นที่จะต้องปฏิเสธหรือไม่รับคำร้องทุกข์ได้ครับ ดังนั้นก่อนไปแจ้งความควรเช็คก่อนว่าเราเป็นผู้เสียหายตัวจริงหรือไม่

ผู้เสียหาย คือใคร?

กฎหมายกำหนดไว้ว่า ผู้เสียหาย หมายถึงบุคคลที่ได้รับความเสียหายจากการกระทำความผิดนั้นๆ นอกจากนี้ยังรวมถึง ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล ของผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามรถที่อยู่ในความดูแลของตนที่เขาได้รับความเสียหายจากการกระทำความผิด และถ้าหากว่าผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงแก่ความตาย หรือบาดเจ็บจนไม่สามารถที่จะดำเนินการแจ้งความร้องทุกข์เองได้ บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาของผู้ที่ได้รับความเสียหายนั้น ก็สามารถมาแจ้งความร้องทุกข์แทนได้ หรือในกรณีนิติบุคคลที่ได้รับความเสียหายจากการกระทำความผิด ผู้จัดการหรือผู้แทนของนิติบุคคลสามารถที่จะมาแจ้งความร้องทุกข์ได้ครับ

ดังนั้นถ้าไม่ใช่ผู้เสียหาย ซึ่งได้แก่บุคคลดังกล่าวไปแล้วไปแจ้งความร้องทุกข์เจ้าหน้าที่เขาก็ไม่สามารถรับคำร้องทุกข์ของเราได้ แต่บุคคลที่ไปแจ้งความนั้นสามารถทำการกล่าวโทษเพื่อให้เจ้าหน้าที่ทราบว่ามีการกระทำความผิดเกิดขึ้นกับเจ้าหน้าที่ได้ เพราะถ้าเป็นความผิดอาญาแผ่นดิน เจ้าหน้าที่ก็สามารถดำเนินการสืบสวนสอบสวนหาตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษได้ โดยเราไม่จำเป็นต้องไปร้องทุกข์อีก

จำเป็นหรือไม่ที่ก่อนไปแจ้งความเราต้องรู้ก่อนว่าความผิดที่เราไปแจ้งนั้นเป็นความผิดต่อส่วนตัวหรืออาญาแผ่นดิน โดยหลักการไม่จำเป็นครับเพราะเป็นหน้าที่ของพนักงานเจ้าหน้าที่ ถ้าเป็นอาญาแผ่นดินแม้ผู้มาแจ้งไม่ใช่ผู้เสียหายเจ้าหน้าที่ก็ดำเนินการสืบสวนสอบสวนได้ แต่ถ้าเจ้าหน้าที่พิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นความผิดต่อส่วนตัวก็จะให้เรานำตัวผู้เสียหายตัวจริงมาร้องทุกข์เสียก่อนจึงจะดำเนินการสืบสวนสอบสวนได้ครับ แต่ว่าในทางปฏิบัติควรหาข้อมูลเบื้องต้นก่อนว่าความเสียหายที่เกิดขึ้นนั้นเกิดจากการกระทำความผิดอาญาฐานใดครับและเราเป็นผู้เสียหายตัวจริงหรือไม่ครับ

กรณีที่สอง เราร้องทุกข์ไม่ถูกต้อง

ดังได้กล่าวไปแล้วในความหมายของการแจ้งความร้องทุกข์ว่าการร้องทุกข์เพื่อให้ตำรวจดำเนินคดีอาญานั้น ผู้ที่แจ้งต้องแจ้งโดยมีวัตถุประสงค์ให้นำตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษครับ หากไม่มีการระบุเจตนานี้ลงไป จะไม่ใช่การแจ้งความร้องทุกข์ครับ เมื่อไม่ใช่การแจ้งความร้องทุกข์ถ้าเป็นความผิดต่อส่วนตัวดังได้กล่าวไปแล้ว ตำรวจก็ไม่สามารถที่จะสืบสวนหรือสอบสวนเพื่อทำสำนวนส่งอัยการให้นำคดีขึ้นฟ้องต่อศาลได้ครับ

ดังนั้นเมื่อเราไปแจ้งความร้องทุกข์แล้ว ควรเช็คเสมอว่าข้อความที่เจ้าหน้าที่ลงไว้ให้เรานั้น มีข้อความที่แสดงถึงเจตนาว่าเราต้องการให้ตำรวจนำตัวผู้ที่กระทำความผิดมารับโทษหรือไม่ ถ้าไม่มีการระบุถึงเจตนานี้ การแจ้งความของเรานั้นจะเป็นเพียงการลงบันทึกประจำวันธรรมดา หากความผิดนั้นเป็นความผิดต่อส่วนตัว ถ้าพ้นกำหนด 3 เดือนนับแต่วันที่เรารู้เรื่องการกระทำความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดแล้ว คดีจะขาดอายุความครับ

กรณีที่สาม ความผิดที่เกิดขึ้นไม่ใช่ความผิดอาญาแต่เป็นความผิดทางแพ่งครับ

การดำเนินคดีอาญาจะกระทำได้ การกระทำนั้นต้องเป็นการกระทำที่เป็นความผิดทางอาญาเท่านั้น หากเป็นความเสียหายที่เกิดจากทางแพ่ง พนักงานเจ้าหน้าที่ก็ไม่สามารถที่จะดำเนินคดีอาญากับผู้ที่กระความผิดทางแพ่งนั้นได้ครับ เพราะเป็นเรื่องระหว่างเอกชนกับเอกชนด้วยกันเอง แต่ในบางครั้งเป็นเรื่องที่แยกลำบากและมีหลายกรณีที่ขึ้นสู่ศาลครับ ว่าเป็นความผิดทางอาญาหรือทางแพ่ง การจะดูว่าครบองค์ประกอบความผิดทางอาญาหรือไม่จะต้องอาศัยพยานหลักฐานมาพิสูจน์ กรณีที่เป็นคดีที่มีความซับซ้อนหรือไม่สามารถวิเคราะห์ได้โดยง่ายก็เป็นหน้าที่ของพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ต้องค้นหาความจริงในเรื่องนี้ครับ แต่ต้องพึงระลึกไว้เสมอครับว่า การแกล้งฟ้องเพื่อให้ผู้อื่นได้รับโทษทางอาญาทั้ง ๆที่เขาไม่ได้มีความผิดทางอาญา ผู้ที่แกล้งฟ้องนั้นมีความผิดอาญาครับ

เราจะทำอย่างไรได้บ้างหากเจ้าหน้าที่ไม่รับแจ้งความจริงๆ

การดำเนินคดีอาญา กฎหมายให้ประชาชนสามารถทำได้ 2 วิธีครับได้แก่ ผู้เสียหายแจ้งความร้องทุกข์ต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจให้สอบสวนแล้วทำสำนวนส่งอัยการเพื่อนำคดีขึ้นฟ้องต่อศาล กับผู้เสียหายสามารถฟ้องคดีได้เองโดยไม่จำเป็นต้องแจ้งความร้องทุกข์ก่อนก็ได้ครับ ซึ่งวิธีแรกไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆ ส่วนวิธีหลังจะมีค่าใช้จ่ายที่สูงต่ำแตกต่างกันไปแล้วแต่กรณีครับ

สุดท้ายนี้หากแจ้งความแล้วเกิดปัญหาจริงๆลองดูที่นี่เป็นอีกทางเลือกหนึ่งครับ

ตำรวจไซเบอร์เปิดสายด่วน “1441” ให้ประชาชนแจ้งเบาะแส-ขอความช่วยเหลือ หากคดีที่แจ้งความสถานีตำรวจนครบาล หรือสถานีตำรวจภูธรแล้วไม่มีความคืบหน้า โทรสายด่วน 1441 ตำรวจไซเบอร์ สามารถปรึกษา แจ้งเบาะแส ขอความช่วยเหลือ ตั้งแต่ 08.30 น. ถึง 16.30 น. วันจันทร์-วันศุกร์​ หรือเข้าเฟซบุ๊ก “กองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี” เพื่อประสานพื้นที่ช่วยเร่งรัดได้อีกทางหนึ่ง

อ่านบทความอื่นของเรา